عبدالله مستوفى
565
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
بهرحال ده روزى محافل تهران سرگرم اين بازى ، كه هركس چند نفر دنج گير مىآورد ، در اطراف اين موضوع مذاكره ميكرد تا در تاريخ 26 ميزان مردم شرح زيرا را در جرايد خواندند : تصويبنامهء هيئت وزراء نمرهء 575 متعلقهء آقاى قوام السلطنه عريضهاى بخاكپاى اعليحضرت اقدس شاهنشاهى ارواحنا فداه عرض ، و استدعا كرده بودند . به علت كسالت مزاج آقاى قوام السلطنه ، امر فرمايند . ايشان را بفرنگستان روانه نمايند . اعليحضرت همايونى ، بآقاى وزير جنگ امر فرمودند اين استدعاى متعلقهء ايشان را بموقع اجرا بگذارند . در هيئت وزراء نيز ، در جلسهء 25 ميزان 1302 ، همين مطلب را از آقاى وزير جنگ تقاضا كردند و معزى اليه امر مطاع همايونى را امتثال نمودند ، و آقاى وزير جنگ از حق خودشان ، كه تعقيب باشد صرفنظر كردند . بيانيهء وزارت جنگ « شرح فوق ، تصويبنامهايست كه بر اثر امر مطاع همايونى ، در هيئت محترم وزراء تصويب ، و چون تقاضا نمودند ، كه اين جانب از حق خود راجع بمجازات قوام السلطنه صرفنظر نمايم ، نظر باينكه مطلب مربوط به شخص اينجانب بود ، برطبق امر همايونى و تقاضاى هيئت دولت ، از تعقيب و مجازات او منصرف و اغماض نمود ، ولى در ضمن براى آنكه اذهان عمومى كمترين توهمى هم از نقطهء نظر اغراض خصوصى ، متوجه اينجانب نشده باشد ، دستور دادم كه از ادارهء نظميه عين دوسيهء مدونه را فورا بمعرض انتشار بگذارند ، كه براى هيچكس مجال شبهه و ترديدى باقى نماند ، » وزير جنگ و فرماندهء كلقوا - رضا . همانطور كه وزير جنگ وعده كرده بود ، تا مدتى هم در يكى از روزنامهها ، شرح مقدمات اين دوسيه ، كه پر از عياشىهاى بد طبقهء چاقوكش و دزدان شهرى بود منتشر ميشد و هنوز به نتيجه نرسيده ، و حقيقتى كشف نشده ، اين انتشار قطع شد . البته خوانندگان هم كه فراموش كرده بودند ، كه چنين وعدهاى در چند ماه قبل داده شده مطالبهاى نكردند ، و اگر اشخاص ذينفعى هم بودند ، كه اين انتشار براى آنها فايدهاى داشت ، جرأت مطالبهء انتشار باقى پرونده را نداشتند ، و موضوع آن از بين رفت . اين تعقيب چه نتيجه بار آورد ؟ من هيچ نمىخواهم ، با ذكر دليلهاى نچسب ، و حدس و تخمينهاى دور از منطق ، به اين تعقيب بى جا يا بجاى سردار سپه ، رنگ و روى سياست خارجى داده ، يكى از طرفين سياست هميشگى ايران را بازيگر ، و ديگرى را بازيچهء اين تعقيب و توقيف بدانم . زيرا در اين صورت مجبور خواهم شد ، آنچه در دو سطر بالاتر مينويم در دو سطر پائينتر تكذيب كنم ، يا هنوز مركب استدلالى كه كردهام خشك نشده ، عكس آن را بقلم آورم . شايد روسها اين اقدام سردار سپه را ، كه از ميان توده بيرون آمده ، و دو سه ساله را پنجاه ساله رفته بود ، آن هم بر ضد قوام السلطنهء صاحب خانواده و حيثيت شخصى يكى از حملههاى بلشويك مآبانه بر ضد اشرافيت پنداشته ، و در دل خود براى عامل آن دست زده ، و او را براى نيل بمقامات بالاتر هم ، آرزو كرده باشند . ولى بهيچوجه نميتوان